Suçta kullanıldığı iddia edilen bir GSM hattının fiilî kullanıcısının belirlenmesinde, çoğu kişinin aklına gelmeyen ama Yargıtay'ın büyük önem verdiği bir araştırma yöntemi vardır: hattın fatura ödeme geçmişinin, kontörlü hatlarda ise kontör yükleme işlemlerinin kim tarafından yapıldığının incelenmesi. Bu yöntem; abonelik kaydının gerçek kullanıcıyı göstermediği "patates hat" dosyalarında özellikle belirleyici olabilmektedir.

Fatura Ödemeleri Nasıl İncelenir?

Bu kapsamda, suç tarihinden altı ay öncesi ve altı ay sonrasını kapsayacak biçimde fatura bedellerinin kim tarafından, hangi ödeme kanalıyla ve hangi hesap üzerinden ödendiğinin tespit edilmesi yol gösterici olabilmektedir. Ödemelerin şüpheli dışındaki üçüncü kişilerce yapılması, hattın fiilî kullanımının farklı kişilerde olabileceğine işaret edebilir.

Ödemelerin üçüncü kişiler tarafından yapılması durumunda, bu kişilerin beyanlarına başvurularak hattın gerçek kullanıcısı tespit edilebilir. Bu nedenle ödeme kayıtlarının temini, gerçek failin kimliği yönünden somut ve doğrulanabilir delil niteliği taşımaktadır.

Yargıtay'ın "Kardeş Savunması" Kararı Ne Diyor?

Bu konudaki en öğretici kararlardan biri, Yargıtay 8. Ceza Dairesi'nin 2019/20018 E., 2021/14817 K. sayılı ve 25/05/2021 tarihli kararıdır. Olayda sanık, kendi üzerine kayıtlı GSM hattını kardeşinin kullandığını savunmuştur. Yargıtay, bu iddianın doğruluğunun araştırılması gerektiğini belirtmiş ve şu araştırmaları saymıştır:

Sanığın kardeşinin CMK'nın 48. maddesi hatırlatılarak tanık sıfatıyla dinlenmesi; hangi hatları hangi tarihlerde kullandığının ve görüşme bedellerine ilişkin ödemeleri ne şekilde gerçekleştirdiğinin ayrıntılı biçimde sorulması; ilgili GSM hattına ait fatura ödemelerinin suç tarihinden altı ay öncesi ve sonrasını kapsayacak şekilde kim tarafından ve hangi yöntemle yapıldığının araştırılması.

Karar, bu araştırmalar yapılmadan kurulan hükmü eksik araştırma nedeniyle bozmuştur.

IVR Ödemelerinde Ses Kaydı Analizi Nedir?

Aynı kararda Yargıtay, uygulamada pek bilinmeyen bir delil türüne de işaret etmiştir: sesli yanıt sistemi (IVR) üzerinden gerçekleştirilen ödemeler. Karara göre, IVR yöntemiyle gerçekleştirilen ödeme işlemine ait ses kaydının operatörden temin edilerek ses analizi yaptırılması gerekir. Böylece telefonla fatura ödemesi yapan kişinin sesi üzerinden kimlik tespiti yapılabilmekte ve hattın finansal yükümlülüklerini fiilen üstlenen kişi belirlenebilmektedir.

Özetle; abonelik kayıtları tek başına yanıltıcı olabilirken, hattın parasını fiilen ödeyen kişinin belirlenmesi, soyut iddiaları maddi bulgularla destekleyebilecektir.

İnternet Üzerinden Yapılan Ödemelerde Araştırma Nasıl Genişler?

İnternet üzerinden yapılan ödemelerde araştırmanın kapsamı daha da genişler. Kontör yükleme dolandırıcılığına ilişkin bir dosyada:

Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 2019/12225 E., 2019/14952 K. sayılı ve 12/12/2019 tarihli kararıyla; kontör yüklenen hatların sahiplerinin tanık olarak dinlenmemesini, suçta kullanılan internet sitesine üye olurken kaydedilen cep telefonu numarasının sahibinin ifadesine başvurulmamasını, e-posta adresinin kim tarafından oluşturulduğunun ve suç tarihinde kimin kullanımında olduğunun ilgili şirketten sorulmamasını ve alışverişlerin gerçekleştirildiği IP adreslerini suç tarih ve saatinde kullanan abonelerin tespit edilmemesini yetersiz inceleme sebebi saymıştır.

Ödeme araştırması; banka, mobil ödeme ve IP kayıtları dahil dijital ödeme kanallarının tamamını kapsadığında, gerçek faile ulaşma ihtimali belirgin biçimde artar.

Kontörlü Hatlarda Fatura Yoksa Ne Araştırılır?

Kontörlü (önödemeli) hatlarda fatura bulunmadığından, kontör yükleme işlemlerinin nereden ve kim tarafından yapıldığı araştırılır.

Yargıtay 15. Ceza Dairesi, 2020/901 E., 2020/2969 K. sayılı ve 27/02/2020 tarihli kararında; hatların faturalı mı kontörlü mü olduğunun, fatura borcunun bulunup bulunmadığının, borç varsa kim tarafından ödendiğinin araştırılmamasını eksik inceleme saymıştır.

İnternet üzerinden kontör yükleme işlemlerinde ise yüklemenin yapıldığı IP adresleri ve siteye kayıtlı telefon ile e-posta bilgileri üzerinden fiilî kullanıcıya ulaşılabilmektedir.

Sık Sorulan Sorular

Hattın faturasını ben ödemiyorsam bu lehime delil midir?

Evet, önemli bir savunma argümanıdır. Ödemelerin üçüncü kişilerce yapıldığının tespiti, hattın fiilî kullanıcısının farklı olduğuna işaret eden somut bir veridir; ancak diğer delillerle birlikte değerlendirilir.

Fatura ödemelerini mahkeme kendiliğinden araştırır mı?

Araştırması gerekir; ancak uygulamada gözden kaçabilmektedir. Savunmanın bu yönde açık talepte bulunması ve eksik incelemeye itiraz etmesi önemlidir.

Başkasının hattına düzenli ödeme yapmak suç mu?

Tek başına suç değildir; ancak suçta kullanılan bir hattın ödemelerini yapan kişinin, hattın fiilî kullanıcısı veya suça iştirak eden kişi olup olmadığı yönünden araştırma yapılmasına neden olabilir.