7258 sayılı Kanun 2. madde, Spor Toto Teşkilat Başkanlığının bahis yetkisini ve bayilik işlerini özel hukuk tüzel kişilerine devredebilmesini düzenler.
Madde 2– (Değişik: 22/2/2007 – 5583/2 md.)
(Mülga birinci cümle: 3/6/2011-KHK-638/31 md.) Teşkilat Başkanlığı söz konusu yetkisini bizzat kullanabileceği gibi kısmen veya tamamen özel hukuk tüzel kişilerine devredebilir veya mal ve hizmet satın alma yoluna gidebilir.
(Mülga ikinci fıkra:2/7/2018-KHK-703/90 md.)
(Mülga üçüncü fıkra:2/7/2018-KHK-703/90 md.)
(Mülga dördüncü fıkra:2/7/2018-KHK-703/90 md.)
(Mülga beşinci fıkra:2/7/2018-KHK-703/90 md.)
(Ek fıkra: 13/2/2011-6111/214 md.; Mülga altıncı fıkra:2/7/2018-KHK-703/90 md.)
(Ek fıkra: 3/6/2011-KHK-638/31 md.) (İptal yedinci fıkra:Anayasa Mahkemesinin 7/12/2023 Tarihli ve E: 2021/125, K: 2023/213 Sayılı Kararı ile) (Yeniden Düzenleme:18/6/2025-7551/2 md.) Bayiliklerin nerede kurulacağını ve sayısını tespit etmek, bayi müracaatlarını değerlendirerek uygun görülen kişilerle sözleşme işlemlerini yapmak ve ruhsatlarını düzenlemek, bayi listelerini sürekli izleyerek bayi sayılarındaki değişiklikleri takip ve tespit etmek, bayilik teşkilatının mevzuata uygun ve düzenli şekilde işlemesi için gerekli olan ve yönetmelikte öngörülen veya Spor Toto Teşkilat Başkanı tarafından istenen denetim ve kontrolleri yapmaya ilişkin görev ve yetkiler, 21/2/2008 tarihli ve 5738 sayılı Spor Müsabakalarına Dayalı Sabit İhtimalli ve Müşterek Bahis Oyunlarının Özel Hukuk Tüzel Kişilerine Yaptırılması Hakkında Kanunun 3 üncü maddesi kapsamında Spor Toto Teşkilat Başkanlığınca kısmen veya tamamen özel hukuk tüzel kişilerine devredilebilir veya mal ve hizmet satın alma yoluna gidilebilir.
(Ek fıkra: 28/11/2017-7061/12 md.) Bu maddenin üçüncü fıkrasının (2) numaralı bendinin (c) alt bendi ve (5) numaralı bendinin (a) alt bendi ile (12) numaralı bendinde belirtilen görev ve yetkiler, 21/2/2008 tarihli ve 5738 sayılı Spor Müsabakalarına Dayalı Sabit İhtimalli ve Müşterek Bahis Oyunlarının Özel Hukuk Tüzel Kişilerine Yaptırılması Hakkında Kanunun 3 üncü maddesi kapsamında Teşkilat Başkanlığınca kısmen veya tamamen özel hukuk tüzel kişilerine devredilebilir veya mal ve hizmet satın alma yoluna gidilebilir.
7258 sayılı Kanun'un 2. maddesi, spor müsabakalarına dayalı sabit ihtimalli ve müşterek bahisler ile şans oyunlarını düzenleme yetkisinin nasıl kullanılacağını belirler. Yürürlükteki metne göre Spor Toto Teşkilat Başkanlığı bu yetkisini bizzat kullanabileceği gibi kısmen veya tamamen özel hukuk tüzel kişilerine devredebilir veya mal ve hizmet satın alma yoluna gidebilir.
Madde, kısa sürede çok sayıda değişikliğe uğramıştır:
Bayilik ilişkisinin niteliği: Uyuşmazlık Mahkemesi ve Danıştay, oyun düzenleme yetkisinin Teşkilat Başkanlığına ait olduğu ve bu yetkinin sözleşme ile bayilik ruhsatı alma koşullarını taşıyanlara devredildiği gerekçesiyle, bayilik sözleşmesini bir genel hizmetin yürütülmesi için yapılan idari sözleşme olarak nitelendirmektedir. Bu nedenle bayilik ruhsatının iptali veya sözleşmede öngörülen yaptırımların uygulanmasından doğan uyuşmazlıklar idari yargıda görülür. Anayasa Mahkemesi de bayilik ruhsatının iptalini mülkiyetin kontrolü kapsamında incelemiş; ruhsatın kişisel nitelik taşıdığını, üçüncü kişilere devri hâlinde iptalinin ölçüsüz olmadığını kabul etmiştir. Bayiliğin devri ancak Teşkilatın izniyle mümkündür. Kanun dışı bahis faaliyetleri ise 5. maddede yaptırıma bağlanmıştır.
Spor Toto Teşkilat Başkanlığının bayi başvurularını değerlendirme, sözleşme yapma ve ruhsat düzenleme görev ve yetkilerinin özel hukuk tüzel kişilerine devredilebilmesini öngören kural, mülkiyet hakkına ilişkin bir düzenlemedir. Anayasa'ya göre bu alan KHK ile düzenlenemeyeceğinden kural iptal edilmiştir.
“Bu itibarla Spor Toto Teşkilat Başkanlığının bayi müracaatlarını değerlendirerek uygun görülen kişilerle sözleşme işlemlerini yapma ve ruhsatlarını düzenlemeye yönelik görev ve yetkilerinin kısmen veya tamamen özel hukuk tüzel kişilerine devredilebilmesini öngören hüküm (...) mülkiyet hakkına yönelik düzenleme niteliğindedir. Bu nedenle anılan hüküm KHK ile düzenlenemeyecek yasak alanda kalmaktadır.”
Spor müsabakalarına dayalı bahis ve şans oyunları düzenleme hak ve yetkisi Spor Toto Teşkilat Başkanlığına aittir ve bu yetki sözleşme ile bayilik ruhsatı alma koşullarını taşıyanlara devredilebilir. Bu nedenle bayilik sözleşmesi, genel hizmetin yürütülmesi için yapılan bir idari sözleşmedir.
“Anılan düzenlemeler uyarınca, spor müsabakalarına dayalı olarak müşterek bahisler ile şans oyunları düzenleme hak ve yetkisi, Gençlik ve Spor Bakanlığına bağlı, tüzel kişiliği haiz Spor Toto Teşkilat Başkanlığı'na ait olduğuna ve bu hak, bir sözleşme ile bayilik ruhsatı alma koşullarını taşıyanlara devredilebildiğine göre, buna ilişkin bayilik sözleşmesinin, bir genel hizmetin yürütülmesi için yapılan idari sözleşme olduğu açıktır.”
Spor Toto bayiliği ruhsatının verilmesi ve iptali mülkiyetin kontrolü kapsamında bir müdahaledir. Ruhsat bayinin kişisel durumuna göre verildiğinden, ruhsatı üçüncü kişilere devrettiği sabit olan başvurucunun ruhsatının iptali ölçülüdür ve mülkiyet hakkının açık bir ihlali bulunmamaktadır.
“Bu nedenle idareden aldığı spor toto bayiliği ruhsatını üçüncü kişilere devrettiği sübuta eren başvurucunun bu ruhsatının iptal edilmesinin, başvurucuya aşırı ve olağanın ötesinde bir külfet yüklemediği ve ölçülü olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.”
Kararda aktarılan önceki Uyuşmazlık Mahkemesi kararına göre bayi ile Spor Toto Teşkilatı arasındaki bayilik sözleşmesi idari sözleşmedir. Kamu gücüne dayanılarak ve tek yanlı iradeyle sözleşmedeki yaptırımların uygulanmasına ilişkin işlemlerden doğan uyuşmazlıklarda idari yargı görevlidir.
“bayilik sözleşmesinin genel hizmetin yürütülmesi için yapılan idari bir sözleşme olduğunun açık olduğu, bu durumda idarece kamu gücüne dayanılarak ve tek yanlı irade ile yapılan bayilik sözleşmesinde yer alan yaptırımların uygulanmasına ilişkin işlerin iptali isteminden doğan uyuşmazlığın çözümünde idari yargı yerinin görevli olduğundan”
Kararın verildiği dönemdeki düzenlemeye göre bahis ve şans oyunlarını düzenleme yetkisi Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğüne ait olup Genel Müdürlük bu yetkiyi 7258 sayılı Kanun'un 2. maddesi uyarınca Spor Toto Teşkilat Başkanlığı eliyle kullanmaktadır. Başkanlık da bu faaliyeti sözleşme imzaladığı ve ruhsat verdiği bayiler aracılığıyla yürütür.
“Genel Müdürlüğün bu yetkisini, 7258 sayılı Futbol ve Diğer Spor Müsabakalarında Bahis ve Şans Oyunları Düzenlenmesi Hakkında Kanun’un 2. maddesi uyarınca Spor Toto Teşkilat Başkanlığı kanalı ile kullandığı; Başkanlığın ise kendisine ait olan bu faaliyetini, sözleşme imzaladığı ve bayilik ruhsatı verdiği bayileri aracılığı ile yürüttüğü”
Bayi terminalinin bulunduğu yerde kumar makinesi tespit edilmesi gibi nedenlerle bayilik ruhsatının iptaline ilişkin işlem, sırf sözleşme hükümlerinin uygulanmasından doğan bir uyuşmazlık değildir. Teşkilatın ruhsatı tek taraflı iptal yetkisi kamu gücüne dayandığından uyuşmazlık idari yargıda çözülür.
“Bu durumda, idarece kamu gücüne dayanılarak ve tek yanlı irade ile yapılan bayilik sözleşmesinde yer alan yaptırımların uygulanmasına ilişkin işlemin iptali isteminden doğan uyuşmazlığın çözümünde, idari yargı yerinin görevli olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.”
Bayilik sözleşmesinin idarece feshine karşı açılan davada Uyuşmazlık Mahkemesi, bahis düzenleme yetkisinin 7258 sayılı Kanun'un 2. maddesi uyarınca Spor Toto Teşkilat Başkanlığı kanalıyla kullanıldığını ve faaliyetin bayilik ruhsatı verilen bayiler aracılığıyla yürütüldüğünü esas almıştır.
“Genel Müdürlüğün bu yetkisini "7258 sayılı Futbol ve Diğer Spor Müsabakalarında Bahis ve Şans Oyunları Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 2. maddesi uyarınca Spor Toto Teşkilat Başkanlığı kanalı ile kullandığı; Başkanlığın ise kendisine ait olan bu faaliyetini sözleşme imzaladığı ve bayilik ruhsatı verdiği spor toto bayileri aracılığı ile yürüttüğü”
Teşkilat Başkanlığının oyun düzenleme yetkisini kısmen veya tamamen özel hukuk tüzel kişilerine devredebileceğini öngören 2. madde ve yönetmelik hükümleri çerçevesinde, bayilik sözleşmesi bir genel hizmetin yürütülmesi için yapılan idari sözleşmedir.
“Anılan düzenlemeler uyarınca, müşterek bahisler ile şans oyunları düzenleme hak ve yetkisi sonuçta Spor Toto Teşkilat Başkanlığına ait olduğuna ve bu hakkın bir sözleşme ile bayilik ruhsatı alma koşullarını taşıyanlara devredilebildiğine göre, buna ilişkin bayilik sözleşmesinin, bir genel hizmetin yürütülmesi için yapılan idari sözleşme olduğu açıktır.”
Spor Toto bayiliği kural olarak üçüncü kişilere devredilemez; devir ancak Teşkilatın belirlediği devir bedelinin yatırılması ve yazılı izni ile mümkündür. Bayiliğin devrine ilişkin özel hukuk sözleşmeleri bu idari izin rejimi çerçevesinde değerlendirilir.
“Davacı ile davalılardan ... arasındaki bayilik devir sözleşmelerine konu bayiliklerin devri yasaklanmış bulunmakla birlikte bayilik ruhsatını veren idari birim tarafından uygun görülmesi halinde devrin yapılabildiği anlaşılmaktadır.”
Teşkilatın 18 yaşından küçüklere oyun oynatan bayinin ruhsatını iptal yetkisi bulunmakla birlikte, işlemin sebebi gerçek ve hukuka uygun olmalıdır. Mevzuatta kimlik kontrolü öngörülmediğinden yaş sınırı görünüşe göre değerlendirilmeli; gerekli özeni gösteren bayinin ruhsatının iptali hukuka aykırıdır.
“görünüşü itirabarıyla 18 yaşında olduğu izlenimi veren kişinin bayiye girerek oyun oynaması üzerine anılan kişinin 18 yaşından küçük olduğundan bahisle tesis edilen bayilik ruhsatının iptali işleminde ölçülülük ilkesi anlamında hakkaniyete ve hukuka uyarlık bulunmamıştır.”
Oyun hasılatının bir takvim yılında beş kez geç ödenmesi nedeniyle ruhsat iptali, bayinin faaliyetini sona erdiren cezai nitelikte bir yaptırımdır. Sonradan bu sınırın on kez geç ödemeye çıkarılması lehe düzenleme olduğundan davacıya da uygulanmalıdır.
“işlem tarihinden sonra yürürlüğe giren yönetmelik değişikliği ile beş kez geç ödenmesi halinin on kez geç ödenme olarak değiştirilerek lehe hüküm getirildiği, lehe yapılan bu değişikliğin davacıya da uygulanması gerektiğinden davanın reddi yolunda verilen idare mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.”
Bayilik ruhsatının devri için izin talebi, devralmak istenen kişinin mevzuattaki bayilik şartlarını taşıyıp taşımadığı incelenerek değerlendirilmelidir. Salt kura yöntemi dışında bayilik oluşmasını engelleme amacıyla verilen ret işlemini iptal eden ilk derece kararı onanmıştır.
“söz konusu bayiliğini devretmek istediği kişinin bayilik için mevzuatta öngörülen şartları taşıyıp taşımadığı araştırılmaksızın, salt kur'a yöntemi dışında başka yollarla bayilik oluşturulmasının önüne geçilmesi amacıyla davacının devir talebinin reddedilmesine ilişkin davalı idare işleminde hukuka uyarlık bulunmadığı”
Danıştay bozma kararına uyan Daire, yönetmelik ve bayilik sözleşmesi uyarınca bayinin ödediği ikramiyeli biletleri saklayıp istendiğinde Teşkilata teslim etmekle yükümlü olduğunu kabul etmiştir. Talep edilen biletlerin tam olarak teslim edilmemesi nedeniyle bayilik ruhsatının iptalinde hukuka aykırılık görülmemiştir.
“Bu durumda, Yönetmelik ve sözleşme hükümleri gereğince davacıdan talep edilen ikramiyeli iddia biletlerinin tam olarak Teşkilat Başkanlığına teslim edilmemesi nedeniyle davacı adına kayıtlı bayiliğin iptaline yönelik dava konusu işlemde hukuka aykırılık, İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet görülmemiştir.”
İlkeler karar metinlerinden derlenmiştir; uygulamada kararın tam metni esas alınmalıdır. Künyeler De Jure ve Yargı PRO içtihat veri tabanlarından doğrulanmıştır.