Deliller sorgudan sonra ortaya konulur; delil istemi yalnız hukuka aykırılık, karara etkisizlik veya davayı uzatma amacı hâllerinde reddedilebilir.
Delillerin ortaya konulması ve reddi
Madde 206– (1) Sanığın sorguya çekilmesinden sonra delillerin ortaya konulmasına başlanır. (Ek cümleler: 25/5/2005 - 5353/29 md.) Ancak, sanığın tebligata rağmen mazeretsiz olarak gelmemesi sebebiyle sorgusunun yapılamamış olması, delillerin ortaya konulmasına engel olmaz. Ortaya konulan deliller, sonradan gelen sanığa bildirilir.
(2) Ortaya konulması istenilen bir delil aşağıda yazılı hâllerde reddolunur:
a) Delil, kanuna aykırı olarak elde edilmişse.
b) Delil ile ispat edilmek istenilen olayın karara etkisi yoksa.
c) İstem, sadece davayı uzatmak maksadıyla yapılmışsa.
(3) Cumhuriyet savcısı ile sanık veya müdafii birlikte rıza gösterirlerse, tanığın dinlenmesinden veya başka herhangi bir delilin ortaya konulmasından vazgeçilebilir.
(4) (Mülga: 25/5/2005 - 5353/29 md.)
CMK 206, kovuşturma evresinde delillerin duruşmaya getirilmesine ilişkin temel kuralları ve taraflarca istenen bir delilin hangi hâllerde reddedilebileceğini düzenler.
Sıra kuralı: Delillerin ortaya konulmasına sanığın sorgusundan sonra başlanır. Sanık tebligata rağmen mazeretsiz gelmezse sorgunun yapılamamış olması delillerin ortaya konulmasına engel değildir; ancak bu deliller sonradan gelen sanığa bildirilir.
Delil isteminin reddi (ikinci fıkra): Ortaya konulması istenen bir delil yalnızca üç hâlde reddedilebilir:
Yargıtay, bu sayımı sınırlayıcı kabul etmekte ve özellikle tanık dinletme taleplerinin reddinde somut olgulara dayanan, ciddi ve açık bir gerekçe aranmaktadır. Tanığın neye tanıklık edeceği sorulmadan ya da yalnızca olayın aydınlanmasına katkı sağlamayacağı denilerek talebin reddedilmesi, savunma hakkının kısıtlanması sayılarak bozma sebebi yapılmaktadır. Bu yaklaşım, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6. maddesindeki silahların eşitliği ilkesiyle de ilişkilendirilmektedir. Hazır edilen tanıklar bakımından ayrıca CMK 178 hükmü gündeme gelir.
Delilden vazgeçme (üçüncü fıkra): Bir tanığın dinlenmesinden veya başka bir delilin ortaya konulmasından ancak Cumhuriyet savcısı ile sanık veya müdafii birlikte rıza gösterirse vazgeçilebilir. Dinlenmesine karar verilen tanık dinlenmeden ya da bu şekilde vazgeçilmeden hüküm kurulması, Yargıtay Ceza Genel Kuruluna göre eksik araştırmadır.
Bilişim suçlarında savunma tarafının bilirkişi incelemesi, dijital materyal incelemesi veya tanık talepleri de bu ölçütlere göre değerlendirilir; reddin gerekçesinin karar ve tutanakta gösterilmesi, istinaf ve temyiz denetimi için önemlidir.
Sanık müdafiinin dinlenmesini istediği tanıklar hakkında olumlu veya olumsuz bir karar verilmesi zorunludur. Dinlenmesine karar verilen tanık dinlenmeden ya da CMK 206/3'e uygun şekilde ondan vazgeçilmeden hüküm kurulması, eksik araştırma olup bozma nedenidir.
“tanık ...'ın dinlenmesine karar verildiği halde, bu tanık dinlenmeden ya da CMK'nun 206/3. maddesine uygun şekilde dinlenmesinden vazgeçilmeden hüküm kurulmasının usul ve yasaya aykırı olduğu kabul edilmelidir.”
Tanık dinletme hakkı sınırsız değildir; ancak tarafların bu talebi yalnızca CMK 206/2'de sayılan nedenlerle sınırlandırılabilir. Talebin reddi için ciddi ve açık bir neden bulunmalı ve gerekçe somut olgu ve olaylara bağlanmalıdır.
“delillerin ortaya konması çerçevesinde tanık dinleme talebinin reddi için ciddi ve açık bir nedenin bulunması, CMK'nın 206/2 maddesi uyarınca verilecek kararın gerekçesinin somut olgu ve olaylara bağlı olarak ortaya konulması gerekir.”
Katılan vekilinin ilk derece ve istinaf aşamasında açıkça tekrarladığı tanık dinletme talebi, özellikle çelişkili taraf tanıkları bulunan bir olayda, yetersiz gerekçeyle reddedilemez. CMK 206'daki düzenleme gözetilerek tanığın usulünce çağrılıp dinlenmesi gerekir.
“ismi ve iletişim bilgisi bildirilen...'ın mahkemece usulünce tanık olarak celbedilerek dinlenilmesi ve kazanın oluşuna ilişkin beyanları alındıktan sonra sanığın meydana gelen kazada kusuru olup olmadığının ve hukuki durumunun değerlendirilmesi gerektiği gözetilmeyerek, talebin yetersiz gerekçe ile reddedilerek eksik inceleme ve araştırma ile hüküm kurulması”
Hazır edilen tanıkların hangi konuda tanıklık yapacakları sorulmadan, yargılamaya katkı sağlamayacakları gerekçesiyle dinlenmemeleri savunma hakkının kısıtlanmasıdır. Bu durum CMK 289/1-h kapsamında kesin hukuka aykırılık olarak değerlendirilmiştir.
“hazır edilen iki tanığın dinlenmesini talep etmesine rağmen, bahsi geçen tanıkların tanıklık yapacakları hususun ne olduğu sorulmaksızın yargılamaya katkı sağlamayacağı belirtilmek suretiyle 5271 sayılı CMK'nın 178. ve 289/1-h maddesine aykırı şekilde savunma hakkının kısıtlanması”
Sanık müdafiinin hazır ettiği ve olayın gerçekleştiği iddia edilen yere ilişkin bilgi verecek tanıkların, beyanlarının karara etkili olmadığı yönündeki yetersiz bir gerekçeyle dinlenmemesi hukuka aykırıdır.
“mahkemece, dinletilmek istenen tanık beyanlarının karara etkili bulunmadığı yönündeki yetersiz gerekçe ile talebin reddedilmesi suretiyle 5271 sayılı CMK'nın 178. maddesine aykırı davranılması”
Sanığın meşru savunma iddiasını destekleyebilecek bir kişinin tanık olarak dinlenmesi talebi, olayın aydınlanmasına katkı sağlamayacağı gerekçesiyle reddedilemez. Bu şekilde verilen ret kararı savunma hakkını kısıtlar.
“olayın daha fazla aydınlanmasına katkı sağlamayacağı gerekçesiyle tanık dinletme isteminin reddi ile savunma hakkının kısıtlanması”
Sanık ve müdafiinin tanık dinletme taleplerinin, kanunda öngörülen ret sebeplerine dayanan yeterli bir gerekçe gösterilmeden reddedilmesi savunma hakkının kısıtlanması niteliğindedir.
“Sanık ve müdafinin tanık dinletme isteklerinin yasal ve yeterli gerekçe gösterilmeden, reddine karar verilerek savunma hakkının kısıtlanması”
Sanık müdafiinin olayı gördüğünü ve araçta bulunduğunu belirterek hazır ettiği tanığın dinlenmesi talebi, soyut beyan ve sanığın yakını olma gerekçesiyle reddedilemez. Hazır delilin bu şekilde reddi CMK 178'e aykırı olup savunma hakkını kısıtlar.
“Mahkemece soyut beyan ve sanığın yakını oldukları şeklindeki gerekçe ile talebin reddedilmesi suretiyle 5271 sayılı Kanun'un 178. maddesine aykırı davranılması hukuka aykırı görülmüştür.”
Sanık müdafiinin duruşmada hazır ettiği tanıkların dinlenmesine bir engel yokken dinlenmesine yer olmadığına karar verilmesi savunma hakkını kısıtlar. Mütalaadan sonra sunulan delil izlendikten sonra sanık tarafına söz verilmemesi de bu kapsamda değerlendirilmiş ve istinaf başvurusunun esastan reddi hukuka aykırı bulunmuştur.
“sanık müdafiinin 06.12.2023 tarihli duruşmada hazır ettiği tanıkların dinlenmesi için herhangi bir engel olmadığı halde tanıkların dinlenilmesine yer olmadığına karar verilerek aynı Kanun'un 178 inci maddesine muhalefet edilmesi suretiyle savunma hakkının kısıtlandığı”
Kolluk tutanağından olay yerinde bulunduğu anlaşılan tanığın sanık müdafiince dinletilmesi talep edildiğinde, maddi gerçeğin kuşkuya yer vermeyecek şekilde ortaya çıkarılması için bu hazır delilin değerlendirilmesi gerekir. Talebin karşılanmaması CMK 178'e aykırıdır.
“maddi gerçeğin kuşkuya yer vermeyecek biçimde ortaya çıkarılması bakımından hazır olan tanığın dinlenmesi gerektiği gözeltilmeyerek 5271 sayılı CMK'nin 178. maddesine aykırı davranılması”
Delil isteminin reddi, istenen delilin dosyadaki delillerin değerlendirilmesine katkı sağlamayacağı durumlarda hukuka uygundur. Olay yeri inceleme raporu ve görgü tespit tutanağı mevcutken müdafiin keşif talebinin reddedilmesi eksik inceleme sayılmamıştır.
“sanık müdafiinin keşif yapılması talebinin, dosyada bulunan delillerin değerlendirilmesine ayrıca bir katkı sağlamayacağı anlaşıldığından, hükümde bu yönüyle hukuka aykırılık bulunmamıştır.”
İlkeler karar metinlerinden derlenmiştir; uygulamada kararın tam metni esas alınmalıdır. Künyeler De Jure ve Yargı PRO içtihat veri tabanlarından doğrulanmıştır.