CMK Madde 90 – Yakalama ve yakalanan kişi hakkında yapılacak işlemler

Daire, 90. madde uyarınca suç işlerken rastlanan veya suçüstü fiil nedeniyle izlenen kişi bakımından herkese geçici yakalama yetkisi tanındığını açıklamıştır. Kolluğun yakalama yetkisinin ise gecikmesinde sakınca bulunan ve savcıya ulaşılamayan hâllerle sınırlı olduğu belirtilmiştir.

Kurul, yakalamayı gerçekleştiren kolluğun öncelikle kaçmayı ve zarar vermeyi önleyecek tedbirleri alması, ardından derhâl Cumhuriyet savcısına haber vermesi gerektiğini vurgulamıştır. Yakalama sonrası işlemler savcının emri doğrultusunda yürütülür.

Kurul, 90/4 kapsamında yakalanan kişinin üzerinde, karar alınmasına gerek olmaksızın elle dıştan yoklama biçiminde kaba üst kontrolü yapılabileceğini kabul etmiştir. Bu yoklamanın arama niteliğine ulaşmaması gerektiği, kıyafetlerin tamamen çıkarılması ve beden çukurlarının aranmasının bu kapsamda mümkün olmadığı belirtilmiştir.

Suçüstü hâlinin yalnızca işlenmekte olan suçla sınırlı olmadığı, henüz işlenmiş ve takip edilen suçları da kapsadığı belirtilmiştir. Kurul, 90. maddenin birinci ve ikinci fıkraları ile 2. madde birlikte değerlendirildiğinde suçüstü hâlinde yakalama için yazılı emre gerek olmadığını ve kolluğun 90/4 uyarınca delillerin kaybolmaması için gerekli tedbirleri alabileceğini kabul etmiştir.

Daire, yakalamayı, suç şüphesiyle kişinin hâkim kararı olmaksızın savcının gözaltı ya da serbest bırakma kararına kadar özgürlüğünün sınırlanması olarak tanımlamıştır. Herkes tarafından yakalama yapılabilmesinin 90/1'deki şartlara bağlı olduğu vurgulanmıştır.

Anayasa Mahkemesi, Anayasa'nın 19. maddesi uyarınca yakalamanın kural olarak hâkim kararına dayanması gerektiğini, suçüstü ve gecikmesinde sakınca bulunan hâllerin ise kanunda gösterilen şartlarla sınırlı istisna olduğunu belirtmiştir. CMK 90 bu istisnanın kanuni dayanağını oluşturur.

Kararda yakalamanın 90., gözaltının 91. maddede düzenlendiği; herkesin geçici yakalama yetkisi ile kolluğun gecikmesinde sakınca bulunan hâllerdeki yakalama yetkisinin farklı şartlara bağlandığı açıklanmıştır. Yakalanan kişinin savcılıkça bırakılmaması hâlinde gözaltı kararı verilebileceği belirtilmiştir.

Daire, yakalama ve gözaltının Anayasa 19 ile CMK 90-91'de düzenlendiğini, kolluğun yakalama yetkisinin 90/2'ye, yakalama sonrası işlemlerin ise 90/4 ve 90/5'e tabi olduğunu belirtmiştir. Jandarmanın yetkilerinin de bu çerçevede değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.

Daire, savcı talimatıyla yakalanıp aynı gün serbest bırakılan davacıya kanuni haklarının hatırlatıldığına ve yakalamanın yakınına bildirildiğine dair tutanak bulunmadığını tespit etmiştir. CMK 90, 95 ve 97 ile Yönetmelik'teki aydınlatma yükümlülüğüne ilişkin emredici hükümlerin ihlali işlemi haksız kılar; kişinin avukat olması bu sonucu değiştirmez ve manevi tazminata hükmedilmelidir.

Şikâyet üzerine polis merkezine davet edilen sanık yönünden yakalama emri gerektiren, suçüstü veya gecikmesinde sakınca bulunan bir hâl bulunmadığı belirlenmiştir. Kolluğun CMK 90 kapsamında yakalama yetkisi doğmadığından, sanığın sözleri görevi yaptırmamak için direnme değil tehdit suçu olarak değerlendirilmelidir.

Kurul, CMK 90/1 uyarınca suçüstü hâlinde herkesin faili yakalayıp kolluk gelene kadar hürriyetini kısıtlayabileceğini ve bunun hürriyetten yoksun kılma suçu oluşturmayacağını belirtmiştir. Ancak kamu görevlisi olmayan ve silah kullanma yetkisi bulunmayan kişinin kaçan faili yakalamak için ateş etmesi, kanun hükmünü yerine getirme hukuka uygunluk nedeni kapsamında değerlendirilemez.

Daire, sanığın kolluk görevlilerince yakalanıp polis aracına bindirilmesiyle CMK 90 ve devamı uyarınca yakalama işleminin tamamlandığını kabul etmiştir. Yerine getirilecek görev sona erdiğinden bu aşamadan sonraki fiiller görevi yaptırmamak için direnme suçunu değil, koşulları varsa yaralama suçunu oluşturur.