CMK Madde 116 – Şüpheli veya sanıkla ilgili arama

Daire, 116. maddenin arama için makul şüpheyi, 119. maddenin ise hâkim kararı veya yazılı emri şart koştuğunu; bu koşullara uyulmadan yapılan aramanın kanuna aykırı olduğunu belirtmiştir. Usulsüz arama dışında mahkûmiyete yeterli delil bulunmadığından mahkûmiyet hükmü bozulmuştur.

Kurul, şüpheli veya sanıkla ilgili aramada, arama sonunda kişinin yakalanabileceği veya delil elde edilebileceği hususunda makul şüphe bulunması gerektiğini belirtmiş ve makul şüphenin Yönetmelik'teki tanımına atıf yapmıştır.

Yolcu konumundaki sanığın bulunduğu araçta arama yapılmasını gerektiren makul şüpheyi gösteren bir gerekçe ve usulüne uygun arama kararı bulunmadığından yapılan arama ve elkoyma hukuka aykırı bulunmuştur. Bu yolla ele geçen silah ve fişekler hükme esas alınamaz; sanığın beraati ile suç eşyasının müsaderesi gerekir.

Kurul, sanığın çantasında yapılan işlemin önleyici yoklama ve kontrol sayılamayacağını, suçüstü hâli de bulunmadığından CMK 116 ve devamı uyarınca hâkim kararı, savcı emri ya da usulüne uygun önleme araması kararı gerektiğini belirtmiştir. Böyle bir kararın bulunup bulunmadığı araştırılmadan hüküm kurulması eksik araştırma kabul edilmiştir.

Sulh ceza hâkimliğinin makul şüphe bulunmadığı gerekçesiyle arama talebini reddetmesine karşı kanun yararına bozma istemi incelenmiştir. İstemde, marka taklidi ürün satışını gösteren kolluk tespiti ve bilirkişi raporunun 116/1 anlamında makul şüpheyi oluşturduğu ileri sürülmüştür; karar, makul şüphenin ihbarı destekleyen somut belgelerle değerlendirilmesine örnek oluşturur.

Daire, 116. maddedeki makul şüphenin suçun işlendiğine değil, aranan kişi veya delilin aranacak yerde bulunacağına ilişkin olduğunu açıklamıştır. 6526 ve 6572 sayılı Kanunlarla yapılan değişiklikler sonucunda makul şüphe ölçütüne dönüldüğü belirtilmiştir.

Stop lambasının yanmaması nedeniyle durdurulan aracın aranması için makul şüpheyi gerektiren olguların bulunmadığı kabul edilmiştir. Hukuka aykırı aramayla elde edilen deliller ve tutanağa dayanılarak mahkûmiyet kurulması hukuka aykırı görülmüştür.

Gündüz vakti caddede yürürken durdurulan sanığın yalnızca çeşitli suçlardan kaydı bulunduğu gerekçesiyle poşetinin ve üstünün aranmasının makul şüpheye dayanmadığı kabul edilmiştir. Bu şekilde elde edilen deliller hukuka aykırıdır.

Kasıkta tespit edilen kabarıklık üzerine yapılan ayrıntılı üst aramasında ele geçen uyuşturucu maddelerin yoklama yoluyla bulunamayacak yerde olduğu belirlenmiştir. CMK 116 ve 119'a uygun adli arama kararı veya yazılı emir bulunmadığından bu maddeler suçun konusu ve delili olarak hükme esas alınamaz; beraat yerine mahkûmiyet kurulması bozma nedenidir.

Daire, fiziki takip ve tanık beyanıyla sanık hakkında CMK 116 anlamında makul suç şüphesi oluştuğunda adli alana geçildiğini, kolluğun savcıya bildirimde bulunup adli arama kararı veya yazılı emirle hareket etmesi gerektiğini belirtmiştir. Önleme araması kararına dayanan üst araması hukuka aykırı olmakla birlikte, tanıktan hukuka uygun biçimde ele geçen maddeye ilişkin diğer delillerle suç sabit olduğundan beraat kararı bozulmuştur.

Kaba üst yoklamasında suç unsuru bulunamayan kişinin şüpheli tavırları nedeniyle polis merkezine götürülüp iç çamaşırında yapılan aramada uyuşturucu ele geçirilmiştir. CMK 116, 117 ve 119'a uygun adli arama kararı veya yazılı emir bulunmadığından ele geçen madde hukuka aykırı delil olup hükme esas alınamaz.

Daire, Ceza Genel Kurulu içtihadına atıfla, polisin tecrübesine ve edindiği izlenime dayanan makul bir sebeple kişiyi durdurup yoklama biçiminde kontrol edebileceğini belirtmiştir. Tedirgin hareketleri nedeniyle durdurulan sanığın yoklama yapılmadan uyuşturucuyu rızayla teslim etmesi hâlinde ayrıca arama kararı gerekmez; bu delile rağmen beraat kararı verilmesi bozma nedenidir.