GTİP Nedir?

GTİP, "Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu"nun kısaltmasıdır. Uluslararası ticarette kullanılan malların sınıflandırılması için her ürüne verilen 12 haneli sayısal koddur. GTİP kodu sayesinde bir eşyanın hangi gümrük vergilerine, ticaret politikası önlemlerine veya kısıtlamalara tabi olacağı belirlenir. Başka bir ifadeyle GTİP, dış ticaretin ortak dilidir ve gümrük idareleri için bağlayıcıdır.

GTİP Neden Önemlidir?

Bir eşyanın GTİP kodu; ödenecek gümrük vergilerini, ithalat ve ihracat sırasında uygulanacak mevzuatı ve gerekli izinleri doğrudan etkiler. Yanlış belirlenen GTİP; fazla vergi ödenmesine, ceza uygulanmasına veya eşyanın gümrükte alıkonulmasına yol açabilir. Bu nedenle ihracatçılar, ithalatçılar ve gümrük müşavirleri için GTİP tespiti kritik öneme sahiptir.

GTİP Bildirme Yükümlülüğü Var mı?

Evet. Türk Gümrük Kanunu uyarınca, Türkiye'ye ithal edilen veya Türkiye'den ihraç edilen her eşya için GTİP bildirimi zorunludur. Gümrük beyannamesinde GTİP'in doğru ve eksiksiz bildirilmesi, yükümlünün sorumluluğundadır. Yanlış GTİP beyanı yapılması hâlinde, idari para cezaları ve ek vergi yükümlülükleri gündeme gelebilir.

Yanlış GTİP Tespitinden Kim Sorumludur? Firma mı, Gümrük İdaresi mi?

Burada önemli olan husus şudur: GTİP bildiriminin ithalatçı yahut ihracatçı firma tarafından doğru yapılması zorunlu değildir. Bir başka anlatımla; ihracatçı yahut ithalatçı kişilerin gümrük idaresine karşı doğru beyanname vermesi kanunen zorunlu iken, beyannamede yer alan eşyaların GTİP kodunun belirlemesini yapması ya da doğru yapması kanunen zorunlu değildir. Yasada, gümrük tarifesinin ve vergi oranının yükümlülerce beyanını gerekli ve zorunlu kılan bir düzenleme de mevcut değildir. Gümrük idaresine ve onun görevlilerine ait olan bu belirlemenin gümrük mükelleflerine yaptırılması hukuken olanaklı değildir.

Gümrük Kanunu m. 234/1-a şu hükmü içermektedir:

"15 inci maddede belirtilen Gümrük Tarifesini oluşturan unsurlarda veya vergilendirmeye esas olan sayı, baş, ağırlık gibi ölçülerinde aykırılık görüldüğü ve beyana göre hesaplanan ithalat vergileri ile muayene sonuçlarına göre alınması gereken ithalat vergileri arasındaki fark %5'i aştığı takdirde, ithalat vergilerinden ayrı olarak bu farkın üç katı para cezası alınır."

Bu hüküm beyannamelere ilişkin olup GTİP belirlemesine ilişkin değildir; buna rağmen gümrük idarelerince bu husus bazı zamanlarda göz ardı edilerek hatalı cezalar tatbik edilmektedir. Gümrük idareleri tarafından en çok kesilen cezalar bu ayrımın yapılmamasından kaynaklanmakta olup Danıştay'ın emsal uygulamaları da bu yöndedir.

GTİP Kodu Nasıl Belirlenir?

GTİP belirlemesi, Dünya Gümrük Örgütü tarafından kabul edilen Harmonize Sistem (HS) temel alınarak yapılır. Türkiye'de kullanılan 12 haneli GTİP kodunun ilk 6 hanesi HS kodu ile aynıdır. Kalan haneler ise ülke ve bölge ihtiyaçlarına göre detaylandırılır. Bu nedenle GTİP tespiti, hem uluslararası hem de ulusal düzenlemelere göre yapılır.

GTİP Bildirmemenin veya Yanlış Bildirmenin Sonuçları Nelerdir?

Yanlış GTİP bildirimi, yukarıda da izah edildiği üzere gümrük idaresinin görev ve sorumluluğu altındadır. Bu bildirime esas alınan beyannamelerin tam ve eksiksiz olarak bildirimi ise ihracatçı yahut ithalatçı kişilerin görev ve sorumluluğundadır. Bu ayrım gözetilmeden salt GTİP farklılığı gerekçesiyle kesilen üç kat para cezalarına karşı itiraz ve dava yollarına başvurulması mümkündür.