CMK Madde 170 – Kamu davasını açma görevi

Sanığa yüklenen eylemleri açıklamadan yalnızca tarafların ifadelerine yer verip sevk maddelerine göre cezalandırma isteyen belge suç yükleme niteliği taşımaz ve hukuken iddianame sayılmaz. Usulüne uygun iddianame düzenlenmesi sağlanmadan hüküm kurulması ve istinaf başvurusunun esastan reddi hukuka aykırıdır.

İddianame kamu davasının çerçevesini oluşturur; şüpheliye isnat edilen eylemler açık ve net biçimde belirtilmelidir. Bu, savunma hakkının etkin kullanımı için de zorunludur. Kararda ayrıca ilk iade kararında belirtilmeyen nedenlerle iddianamenin ikinci kez iade edilemeyeceği vurgulanmıştır.

Sanığa isnat edilen fiili açıklamadan yalnız sevk maddelerini yazan belge, CMK 170'teki unsurları taşıyan geçerli bir iddianame değildir. Kanunda öngörülen süre içinde geçerli iddianame düzenlenmemişse yargılama şartı gerçekleşmemiş olur ve davanın düşmesi gündeme gelir.

İddianamede yüklenen suç, kanun maddeleri, suçun yeri ve zamanı ile delilleri gösterilmeli ve sonuç kısmında hangi ceza ve güvenlik tedbirlerinin istendiği açıkça belirtilmelidir. Bu unsurları taşımayan belgeye dayanılarak yargılamaya devam edilmesi CMK 170 ve 225 ile AİHS 6'ya aykırıdır.

Kamu davası açılabilmesi için soruşturmada toplanan delillere göre suçun işlendiğine dair yeterli şüphe bulunmalıdır. Bu şüphenin varlığını savcı takdir eder; ancak savcının delil değerlendirmesi, kovuşturmada hâkimin değerlendirmesinden farklı niteliktedir.

İddianame CMK 225/1 uyarınca kovuşturmanın sınırlarını belirler; bu nedenle suç isnat edebilme muhtevası taşımalı ve yüklenen fiiller tereddüde yer bırakmadan açıklanmalıdır. İsnat edilmeyen eylemden hüküm kurulamaz.

İddianame isnat edilen maddi fiilleri, yerini ve zamanını açıkça göstermelidir. Eylemi açıklamayıp yalnız sevk maddesini gösteren belge kanuna uygun dava açan belge sayılamaz; sanığın suçlamanın dayanağı olaylar hakkında bilgilendirilmemesi AİHS 6/3-a'nın ihlaline yol açar.

İddianamedeki eksiklikler mahkemece CMK 174 uyarınca iade gerekçesi yapılabilir; iddianame kabul edildikten sonra ise eksiklikler kovuşturmada mahkemece giderilmelidir. Bu nedenle mahkemenin, CMK 223'te sayılan hükümlerden birini kurmak yerine karar verilmesine yer olmadığına karar vermesi isabetli bulunmamıştır.

CMK 170/4 uyarınca iddianamede yüklenen suçu oluşturan olaylar delillerle ilişkilendirilerek açıklanmalı ve fiillerin neden ibaret olduğu tereddütsüz gösterilmelidir. Sanıklara yüklenen eylemlerin hiç açıklanmadığı iddianamenin iadesi gerekirken yargılamaya devam edilerek hüküm kurulması bozma nedenidir.

CMK 170 ve 174 birlikte değerlendirildiğinde, iddianamede olayların delillerle ilişkilendirilerek açıklanmaması ancak iade nedeni olabilir. İddianame iade edilmemişse mahkeme eksik hususları açıklattırmalı ya da suç duyurusuyla ek dava açılmasını sağlayıp birleştirerek hüküm kurmalıdır.

CMK 170/2 uyarınca soruşturma sonunda yeterli şüphe oluşmuşsa savcı iddianame düzenlemek zorundadır ve suçun hukuki nitelendirmesi savcıya aittir. Mahkeme delilleri yargılama sonunda birlikte değerlendirmeli; hukuki nitelendirmeye dayanan iade kararına karşı itirazın kabulü gerekir.

Yargılama yapılabilmesi için eylemle ilgili usulüne uygun açılmış bir ceza davası bulunmalıdır ve dava kural olarak CMK 170'e uygun iddianameyle açılır. İade nedenleri CMK 174'te sınırlı olarak sayılmış olup süresinde iade edilmeyen iddianamedeki eksiklikler kovuşturma aşamasında mahkemece giderilmelidir.