CMK Madde 147 – İfade ve sorgunun tarzı

Suçu kabul ederek şüpheli sıfatını alan kişinin sözlü mülakat yoluyla alınan beyanında CMK 147'deki hakların hatırlatılması ve suçun niteliğine göre zorunlu müdafiin hazır bulunması gerekir. Haklar hatırlatılmadan, müdafi olmadan alınan ve hâkim huzurunda doğrulanmayan beyan ve ikrarlar hükme esas alınamaz.

Susma hakkı Anayasa'nın 38/5 ve CMK 147 ile açıkça tanınmış olup sanık aktif savunma yapmaya zorlanamaz. Bununla birlikte sanığın usulüne uygun sorgusu yapılmadan, yalnızca önceki ifadelerine atıfla yetinilerek hüküm kurulması savunma hakkının kısıtlanmasıdır.

İfade ve sorgu sanık bakımından hem yükümlülük hem haktır. CMK 147'deki hakları hatırlatılan ve susma hakkını kullandığını bildirmeyen sanığa yüklenen suçla ilgili soru yöneltilmeden, önceki ifadelerine atıfla yetinilmesi usulüne uygun sorgu sayılmaz.

CMK 147, isnadı ve hakları öğrenme, müdafiden yararlanma, susma ve delil toplanmasını isteme gibi sanığın en temel haklarını güvence altına alır. Kararda, bu hakların hatırlatılmadan veya hatırlatıldığı tutanağa geçirilmeden savunma alınmasının usul ve kanuna aykırı olduğu ifade edilmiştir.

Kovuşturma evresinde sanığın kimliği saptanmadan ve CMK 147'deki hakları hatırlatılmadan savunmasının alınması, CMK 191'deki duruşma düzenine aykırı olup savunma hakkının kısıtlanması niteliğindedir.

Gözaltına alınan sanığın kanunda yeri olmayan mülakat yöntemiyle, hakları hatırlatılmadan ve müdafi yardımı sağlanmadan alınan beyanı, kendisi ve diğer sanıklar aleyhine delil olarak kullanılamaz; aksi uygulama CMK 147 ve 217'ye aykırıdır.

Sanığa susma hakkı ile şüpheden kurtulması için somut delillerin toplanmasını isteyebileceği hatırlatılmadan sorgusunun yapılması savunma hakkının kısıtlanmasıdır ve bozma nedenidir.

Kurul, şüpheliye isnat bildirilmeksizin ve hakları hatırlatılmaksızın ön görüşme, dostane sohbet veya ifade öncesi mülakat gibi yöntemlerle alınan beyanların ifade ve delil olarak kabul edilemeyeceğini belirtmiştir. Kişinin kendiliğinden yaptığı açıklamalar delil olabilir; ancak bir beyanın kişi aleyhine kullanılabilmesi için haklarının hatırlatılmış olması gerekir.

Yakalama üzerine istinabe yoluyla yapılan sorguda sanığa yüklenen suç ve deliller anlatılmamış, CMK 147'deki hakları bildirilmemiştir. Sanığın esas mahkemesinde müdafiiyle savunma yapacağını bildirmesine rağmen bu sorguyla yetinilip yokluğunda mahkûmiyet kurulması savunma hakkını kısıtladığından kanun yararına bozma talebi yerinde görülmüştür.

Bozma üzerine yapılan yargılamada sanığın savunması, CMK 147'deki hakları hatırlatılmadan ve birleşen dosyadaki suçlamanın dayanağı eylemler ile hukuki nitelendirmesi okunmadan alınmış, bu hususlar tutanağa da geçirilmemiştir. Daire, bu durumun CMK 147 ve 191/3-b'ye aykırı olarak savunma hakkını kısıtladığını belirterek hükmü bozmuştur.

Daire, Anayasa 36/1, AİHS 6/3 ile CMK 147 ve 191 uyarınca sanığın suçlamanın niteliği ve nedeninden ayrıntılı biçimde haberdar edilmesi gerektiğini vurgulamıştır. Talimat mahkemesince ilk kez savunması alınan sanığa iddianamedeki eylemler, deliller ve hukuki nitelendirme anlatılmadan ve hakları açıkça hatırlatılmadan sorgu yapılması usulüne uygun savunma alınmaması niteliğindedir.