5651 s. K. Madde 8/A – Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi

Hâkimlik, soruşturmaya konu paylaşımın içeriği, eylemin gerçekleşme şekli ve görüntülenme sayısını dikkate alarak Cumhuriyet başsavcılığının talebiyle bir sosyal medya hesabına 8/A uyarınca erişim engeli getirmiştir. Karar, suç işlenmesinin önlenmesi amacının bu maddede bağımsız bir müdahale sebebi olarak sayıldığını vurgulamaktadır.

Norm denetimi kararında 8/A maddesinin yapısı özetlenmiştir: belirtilen koruma sebeplerine bağlı olarak hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Başkan karar verir; karar derhâl bildirilir ve dört saat içinde uygulanır, Başkan kararı ise 24 saat içinde hâkim onayına sunulur.

Genel sağlığın korunması amacıyla bir sağlık sitesine 8/A uyarınca konulan erişim engeli incelenmiştir. Daire, engellemeye dayanak inceleme raporunun hatalı adreste yapıldığı ve itiraz edenin savunmasının değerlendirilmediği hususlarını dikkate alarak tedbirin olgusal temelinin doğru belirlenmesi gerektiğine işaret etmiştir.

Birleştirilen başvurular, BTK Başkanının 8/A kapsamında verdiği ve sulh ceza hâkimliklerince onaylanan erişim engeli kararlarına ilişkindir. Başvurucular, ne idari kararda ne de onay ve itiraz kararlarında tedbirin hangi amaçla alındığına dair somut gerekçe gösterilmediğinden şikâyet etmişlerdir.

Bir habere ait URL'ye 8/A uyarınca konulan engelde süreç aktarılmıştır: Emniyetin talebi, BTK'nın idari tedbir kararı, sulh ceza hâkimliğinin onayı ve itirazın reddi. Karara göre itiraz üzerine verilen karar kesindir ve bireysel başvuru dışında üst merci denetimi yoktur.

8/A kapsamında verilen ve sulh ceza hâkimliğince onaylanan içerik çıkarma veya erişim engeli kararını süresinde uygulamayan şirkete, maddenin beşinci fıkrası uyarınca alt sınırdan idari para cezası verilmesi incelenmiştir. Kararın e-posta yoluyla bildirilmesi ve sürede uygulanmaması yükümlülük ihlali olarak değerlendirilmiştir.

Wikipedia'ya erişimin tümüyle engellenmesine ilişkin başvuruda Mahkeme, 8/A ile özel ve hızlı sonuç alınabilecek bir tedbir usulü öngörüldüğünü tespit etmiş ve bu usulün uygulanmasına ilişkin gözetilmesi gereken hususları Birgün kararına atıfla değerlendirmiştir. URL bazlı engellemenin teknik olarak mümkün olmaması gerekçesiyle sitenin tümünün engellendiği aktarılmıştır.

Sulh ceza hâkimliğinin ve itiraz merciinin idari makamlarla aynı sonuca ulaşıp aynı gerekçeyi kullanması veya ona atıf yapması gerekçe yükümlülüğü bakımından yeterli olabilir; ancak bu durumda Anayasa Mahkemesi idari kararın gerekçesini denetler. Gerekçesiz veya Mahkemenin ölçütlerini karşılamayan müdahaleler ifade özgürlüğünü ihlal eder.

Karar, 6639 sayılı Kanun'un genel gerekçesine dayanarak 8/A'nın amacını açıklar: yaşam hakkı, millî güvenlik, kamu düzeni ve genel sağlık bakımından tehlike oluşturan yayınlara hızlı müdahale için istisnai bir uygulama öngörülmüş, ivedilik gereken durumlarda ilgili makamların talebiyle Başkanlığa önlem alma yetkisi verilmiştir.

Cahit Yiğit kararında, bir internet haber sitesine 8/A kapsamında tamamen erişim engeli getirilmesi incelenmiştir. Mahkeme, maddenin öncelikle URL bazlı engellemeyi öngördüğünü, sitenin tümünün ancak teknik imkânsızlık veya içerik bazlı engellemenin yetersizliği hâlinde engellenebileceğini belirtmiş; bu konuda gerekçe gösterilmediğinden ifade ve basın özgürlüklerinin ihlal edildiğine karar vermiştir.

Ali Ergin Demirhan kararında TİB'in yaşam hakkı ve can güvenliği gerekçesiyle verdiği ve sulh ceza hâkimliğince onaylanan engelleme incelenmiştir. Mahkeme, Birgün ve Wikimedia kararlarındaki ölçütlere atıfla idari ve yargısal makamların 8/A kapsamındaki müdahalelerde ivedilik ve ölçülülük değerlendirmesi yapması gerektiğini, sitenin tamamına yönelik gerekçesiz engelin orantısız olduğunu kabul etmiştir.

Ali Ergin Demirhan (2) kararında, aynı internet haber sitesine birden çok kez tümüyle erişim engeli getirilmesi değerlendirilmiştir. Mahkeme, 8/A kapsamında kararların esas olarak ihlalin gerçekleştiği yayın veya bölümle sınırlı verilmesi gerektiğini, sitenin tümünün ancak istisnai hâllerde engellenebileceğini hatırlatarak ihlal sonucuna ulaşmıştır.

Sulh ceza hâkimliğince onaylanan içerik çıkarma ve erişim engeli kararını uygulamayan yurt dışındaki yer sağlayıcıya verilen idari para cezasına karşı açılan dava reddedilmiştir. Danıştay, 8/A'nın öncelikle URL bazlı, ancak zorunlu hâllerde sitenin tümüne yönelik engelleme öngören kademeli yapısıyla belirlilik ilkesine ve ifade özgürlüğüne uygun olduğunu belirterek kararı onamıştır.