5651 s. K. Madde 9 – İçeriğin yayından çıkarılması ve erişimin engellenmesi

Mahkeme, Keskin Kalem kararındaki sonuçtan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığını belirterek 9. maddeye dayalı erişim engeli ve içerik kaldırma müdahalesinin Anayasa'nın 13. maddesindeki kanunilik şartını sağlamadığına karar vermiştir. İptal kararından sonra da benzer başvurular aynı gerekçeyle sonuçlandırılmaktadır.

Karar, norm denetiminde 9. maddenin kademeli müdahale yöntemi öngörmediğini, içeriğe erişimi süresiz biçimde engellediğini ve takdir yetkisini sınırlayan usule ilişkin yargısal güvenceler içermediğini tespit ettiğini hatırlatmaktadır.

Kişilik haklarının korunması için 9. madde yoluna başvurup sonuç alamayan başvurucuların durumunu inceleyen Mahkeme, Yargıtay'ın bu tür taleplerin yalnızca 9. madde kapsamında ileri sürülebileceği yönündeki içtihadının iptal kararının yürürlüğe girmesiyle kanuni dayanağını yitirdiğini belirtmiştir.

Hâkimlik kararında dayanak açıkça gösterilmese de cinsel istismar mağduru çocuk ve ailesinin kişilik haklarının korunması gerekçesiyle verilen engelin 9. maddeye dayandığı kabul edilmiştir. Karar, maddenin norm denetiminde iptal edildiğini ve iptalin dokuz ay sonra yürürlüğe girdiğini aktarmaktadır.

İ.D. ve diğerleri kararına atıfla, 9. maddenin temel güvencelerden yoksun olması nedeniyle yalnız ifade özgürlüğü değil kişilik haklarının korunması bakımından da etkili bir yol sunmadığı, özel hukuk yolunun da Yargıtay içtihadıyla erişim engeli taleplerine kapatıldığı vurgulanmış, etkili başvuru hakkı ihlali tespit edildiği hatırlatılmıştır.

7253 sayılı Kanunla değiştirilen 9. madde bütünüyle incelenmiş ve iptal edilmiştir. Mahkeme, maddenin kişilik haklarını ihlal eden internet yayınlarına erişimin engellenmesi ve içeriğin çıkarılmasına ilişkin usul ve esasları düzenlediğini belirleyerek denetimini bu çerçevede yapmıştır.

Keskin Kalem kararında Mahkeme, farklı sulh ceza hâkimliklerinin 9. maddeyi ilk bakışta ihlal ölçütüyle sınırlı uygulamadığını ve Anayasa Mahkemesi içtihadını izlemediğini tespit ederek ihlalin doğrudan kanundan kaynaklandığı sonucuna varmıştır. Sonraki kararlar bu sonucu ihlal kararı olarak aktarmaktadır.

9. maddedeki yol, kişilik haklarına devam eden ve ilk bakışta anlaşılan müdahaleyi durdurmaya yönelik istisnai bir tedbirdir. Görünüşte haklılık varsa meşru kabul edilir; çıplak görüntülerin yayımlanması gibi ileri inceleme gerektirmeyen ihlallerde işletilebilir.

Akademik bir yayına erişim engeline ilişkin başvuruda, 9. madde usulünde ilk bakışta ihlal bulunmayan taleplerin başka inceleme yapılmaksızın reddedileceği, genel mahkemelerde ise ihlalin bütün delillerle ispatı gerektiği belirtilmiştir. Bu yol bilim ve sanat özgürlüğünü zedelemeyecek şekilde kullanılmalıdır.

Kişinin video görüntüleri izinsiz kullanılarak reklam amaçlı yapılan paylaşımın kişilik haklarını ihlal ettiği açıkça anlaşıldığından, talebi ilk bakışta ihlal bulunmadığı gerekçesiyle reddeden karara yapılan itirazın kabulü gerekir. Daire kanun yararına bozma sonucunda URL'ye erişimin engellenmesine karar vermiştir.

İ.D. ve diğerleri kararında Mahkeme, Keskin Kalem kararıyla tespit edilen yapısal sorunun yalnız ifade özgürlüğünü değil, kişilik haklarının korunmasını da etkilediğini belirlemiştir. Yargıtay içtihadıyla genel hukuk yolu internet içeriğine erişim engeli taleplerine kapatıldığından, erişim engeli talebi reddedilen kişilerin şeref ve itibarı için etkili bir başvuru yolu bulunmadığı sonucuna varılmış ve etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine karar verilmiştir.

Ali Kıdık kararında Mahkeme, sulh ceza hâkiminin 24 saat içinde karşı tarafı dinlemeden ve delil toplamadan karar verdiği 9. madde usulünün istisnai olduğunu kabul etmiştir. Bu usul, çıplak görüntülerin yayımlanması gibi ihlalin ilk bakışta anlaşıldığı durumlarla sınırlıdır. Ayrıca soruşturma açılmadığı takdirde engelin belirsiz süre devam edeceğine dikkat çekilmiştir.

Sahte internet sitesi nedeniyle bir şirketin talebiyle verilen erişim engeli kararına itirazın reddi kanun yararına bozulmuştur. Daire, 9. maddenin yalnız kişilik haklarının ihlali hâlinde uygulanabileceğini, malvarlığı hakkı niteliğindeki marka hakkına tecavüz iddiasının bu yolla ileri sürülemeyeceğini kabul etmiştir.

İnşaat şantiyesindeki iş kazasına ilişkin haberlerde siyasi kimliği olan talep sahibinin kişilik haklarının ihlal edilmediği kabul edilmiştir. Daire, 9. maddede kişilik hakkı ihlalinin tanımlanmadığını, ihlalin ifade özgürlüğüne ilişkin AİHM ve Yargıtay ölçütleriyle belirlenmesi gerektiğini belirterek erişim engeli talebinin reddini yerinde bulmuştur.