TCK Madde 157 – Dolandırıcılık

Kanun koyucu hileyi tanımlamamış, hangi davranışların hile sayılacağını bilinçli olarak öğreti ve uygulamaya bırakmıştır. Hukuki işlemlerde yalnızca yalan söylenmesi yeterli olmayıp yalanın muhatabın inceleme eğilimini etkisiz bırakacak yoğunlukta olması ve gerektiğinde dış hareketlerle desteklenmesi gerekir.

Hilenin varlığı için muhatabın mutlaka aldatılmış olması gerekmez; önemli olan aldatmaya elverişli hareketlerin bulunmasıdır. Nitelikli yalanlar ve bunları destekleyen mizansen birlikte değerlendirilir.

Dolandırıcılık suçu malvarlığı yanında irade özgürlüğünü de korur. Suç için hileli davranış, bu davranışın mağduru aldatabilecek nitelikte olması ve mağdur aleyhine haksız yarar sağlanması gerekir.

Uygulamadaki yerleşik kabule göre hile nitelikli bir yalandır. Yalanın ağır, yoğun ve ustaca olması, mağdurun denetleme olanağını ortadan kaldırması gerekir; basit bir yalan hileli hareket sayılmaz.

Önceden doğmuş bir borç için sonradan hileli davranışta bulunulması, örneğin borca karşılık çek verilmesi hâlinde borç hileli davranış sonucu doğmadığından dolandırıcılık suçu oluşmaz.

Taşınmazın devrine ilişkin anlaşmazlıkta sanığın hileli bir davranışına dair delil bulunmaması nedeniyle uyuşmazlık hukuki ihtilaf kabul edilmiştir. Dolandırıcılık için nitelikli bir yalan ve hileli hareket gereklidir.

Altın satışından doğan alacağın ödenmeden işyerinin kapatılması, başlangıçtan itibaren dolandırıcılık kastıyla hareket edildiğine dair delil yoksa hukuki ihtilaf niteliğindedir.

Hangi davranışın hileli olduğuna dair genel bir kural konulamaz. Değerlendirme her olayda; olayın özelliği, mağdurun durumu, fiille ilişkisi ve kullanılan belgelerin nitelikleri dikkate alınarak yapılmalıdır.

Hile gösteriş biçiminde (sahip olunmayan sıfat ve imkânların bildirilmesi) veya gizli davranış biçiminde (kendi durumunu gizleme) ortaya çıkabilir. Sözleşmelerde yalnızca yalan söyleyerek aldatma dolandırıcılık için yeterli değildir.

Dolandırıcılıkta hile, mağdurun irade ve rızasını elde etmeye, onu kandırıp malı rızasıyla teslim etmeye yönelik olmalıdır. Hileli davranışlar rızai bir teslim doğurmamış ve mal failin el çabukluğu gibi maddi bir hareketiyle alınmışsa eylem hırsızlık oluşturur; bu durumda hile temel cezanın belirlenmesinde dikkate alınabilir.

Malvarlığı yanında irade özgürlüğünü de koruyan dolandırıcılık suçu için failin hileli davranışlarda bulunması, bu davranışların mağduru aldatabilecek nitelikte olması ve sonucunda haksız yarar sağlanması gerekir. Suçu diğer malvarlığı suçlarından ayıran aldatma unsurudur.

Sanığın katılanın yakınları hakkında soruşturma yürütüldüğünü söyleyerek para istediği, ancak katılanın bu iddiaları ciddiye almadığı olayda muhatabı aldatmaya yönelik hileli bir davranış gerçekleşmemiştir. Bu nedenle dolandırıcılık suçunun yasal unsurları oluşmadığından verilen beraat kararı isabetlidir.

Önceden doğmuş bir borç için sonradan yapılan hileli hareketler dolandırıcılık suçunu oluşturmaz. Sanığın önceki borcuna karşılık verdiği çekin el değiştirerek katılana ulaştığı ve sanığın katılana yönelik aldatıcı bir eyleminin bulunmadığı olayda beraat yerine mahkûmiyet kararı verilmesi hukuka aykırıdır.